Trong những năm gần đây, không chỉ Ả Rập Xê Út mà cả các quốc gia sản xuất dầu mỏ Trung Đông như Qatar và UAE cũng đang thu hút sự chú ý nhờ những khoản đầu tư khổng lồ vào các CLB bóng đá.
Hàng loạt các bản hợp đồng bom tấn như Ronaldo, Benzema, các ngôi sao đang ở đỉnh cao phong độ như Darwin Nunez, Ivan Toney, cho tới các tài năng trẻ đều lũ lượt gia nhập Saudi Pro League. Không chỉ nhận được số tiền lót tay khổng lồ, mức thù lao cùng hàng loạt các đặc quyền khác chính là điều đã hấp dẫn họ,
Chính sách “tăng cường bằng tài chính” của các CLB Trung Đông đã và đang tác động mạnh mẽ đến cả 5 giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu lẫn J-League. Vậy, trong tương lai, liệu các đội bóng này có thể duy trì sức mạnh tài chính? Những giải đáu châu Á khác như J-League, K-League cần phải làm gì để tiếp tục duy trì vị thế của mình?
Sức Mạnh Tài Chính Và Tham Vọng Bành Trướng Của Các CLB Trung Đông
Các CLB Trung Đông đang đẩy mạnh chiêu mộ ngôi sao hàng đầu thế giới nhờ hậu thuẫn từ dầu mỏ, qua đó nâng cao đáng kể sức hút giải đấu. Đặc biệt, Saudi Pro League, Qatar Stars League và UAE Pro League đang làm lung lay cấu trúc bóng đá vốn thiên về châu Âu, với sức mạnh tài chính được nhà nước hậu thuẫn.
Tại Ả Rập, Quỹ Đầu tư Công (PIF) đã hỗ trợ các CLB như Al Hilal và Al Nassr, trong khi các ông lớn khác như Al Ittihad, hay Al Ahli cũng đều có những tổ chức mạnh về tài chính đứng sau. Theo thống kê từ Transfermarkt, tổng số tiền mà các CLB tại Saudi Pro League đã dùng để chiêu mộ cầu thủ ở mùa giải 2024/25 lên tới hơn 650 triệu Euro – con số ngang ngửa với những giải đấu lớn ở châu Âu.
Ở Qatar, Qatar Sports Investment (QSI) đã sở hữu PSG từ năm 2011 và thực hiện nhiều khoản đầu tư khổng lồ, biến đội bóng này từ một “gã nhà giàu” trở thành một CLB lớn và có lịch sử. Trong khi đó tại UAE, Abu Dhabi United Group thâu tóm Manchester City từ năm 2008, đầu tư đúng mực và biến CLB này trở thành 1 trong những đội bóng mạnh nhất châu Âu hiện tại. Dòng vốn từ Trung Đông giờ đã len lỏi vào mọi ngóc ngách của bóng đá châu Âu.
Tuy nhiên, bên cạnh hào quang đó, nhiều vấn đề đã xuất hiện. Cơ hội phát triển của cầu thủ trẻ và cầu thủ nội địa bị thu hẹp do việc mở rộng hạn ngạch ngoại binh. Mặc dù tính cạnh tranh gia tăng, nhưng hệ thống đào tạo cơ bản lại chưa theo kịp, dẫn đến lo ngại về sự sa sút của đội tuyển quốc gia trong tương lai. Ở Qatar, dù có Học viện Aspire Academy chuyên đào tạo vận động viên trẻ, nhưng các CLB vẫn phụ thuộc nặng nề vào cầu thủ ngoại.
Dấu Hỏi Về Sự Lâu Dài
Việc tăng cường lực lượng nhờ “dầu mỏ” đã mang lại hiệu quả tức thì trong việc tăng sức hút và doanh thu. Sau khi Ronaldo gia nhập, Saudi Pro League chứng kiến lượng khán giả và doanh thu tài trợ tăng vọt. Tại World Cup 2022 ở Qatar, ước tính hiệu ứng kinh tế lên tới 6,5 tỷ USD (khoảng 897,3 tỷ yên). Tuy nhiên, tính bền vững lâu dài vẫn là một dấu hỏi lớn.
Thứ nhất, các khoản đầu tư khổng lồ này phụ thuộc trực tiếp vào nguồn thu từ dầu mỏ, trong khi biến động giá dầu và xu hướng toàn cầu chuyển sang năng lượng tái tạo là yếu tố rủi ro. Ví dụ, khi giá dầu lao dốc vào năm 2020, ngân sách thể thao của các nước Trung Đông đã bị cắt giảm đáng kể.
Ngoài ra, việc tràn ngập ngoại binh đã làm giảm cơ hội cho cầu thủ nội. Cựu HLV đội tuyển Ả Rập Xê Út Roberto Mancini từng phàn nàn rằng các tuyển thủ quốc gia của ông hầu hết đều ngồi dự bị ở cấp độ CLB, và kêu gọi cần tăng cường hợp tác giữa CLB và đội tuyển quốc gia.
Tại Qatar, chính sách sử dụng ngoại binh (4 + 1 cầu thủ AFC) vẫn chiếm ưu thế, khiến cầu thủ trẻ khó có cơ hội cọ xát. Nếu điều này kéo dài, sức mạnh của đội tuyển quốc gia sẽ suy giảm, đi ngược lại mục tiêu quảng bá hình ảnh quốc gia.
Hơn nữa, những chỉ trích từ cộng đồng quốc tế cũng là một vấn đề lớn. Tại World Cup 2022 ở Qatar, nhiều vụ tai nạn lao động và vi phạm nhân quyền liên quan đến xây dựng sân vận động bị phanh phui, làm dấy lên làn sóng chỉ trích “sports washing”. Ả Rập Xê Út cũng vấp phải chỉ trích tương tự, khi một số thông tin cho biết Indonesia và Iraq phản đối việc để Qatar và Saudi đăng cai vòng play-off vòng loại World Cup vào tháng 6/2025. Nếu những chỉ trích này tiếp tục tích tụ, động lực đầu tư có thể bị ảnh hưởng.
Các CLB Châu Âu Đã Làm Gì Để Đối Phó?
Các CLB châu Âu đang tìm kiếm sự tăng trưởng bền vững bằng cách tận dụng quản lý tài chính và sức mạnh thương hiệu thông qua cơ chế Luật công bằng tài chính (FFP) để đối phó với “cơn bão dầu mỏ” đến từ Trung Đông.
FFP giới hạn chi tiêu vượt quá thu nhập của CLB, và ngay cả PSG hay Manchester City cũng từng bị cảnh báo vi phạm. Điều này khiến các khoản đầu tư vô tận từ các CLB được hậu thuẫn bởi Trung Đông khó có thể duy trì mãi, qua đó giúp các đội bóng châu Âu giữ được tính cạnh tranh.
Ngoài ra, các CLB châu Âu cũng củng cố học viện trẻ để đảm bảo sức mạnh lâu dài. “La Masia” của Barcelona hay hệ thống đào tạo trẻ của Ajax –đã sản sinh ra những ngôi sao như Gavi hay Frenkie de Jong, đồng thời mang lại nguồn thu lớn từ phí chuyển nhượng. Trong khi CLB Trung Đông chi tiền để tìm kiếm các ngôi sao đã khẳng định được tên tuổi, thì châu Âu khác biệt ở khả năng nuôi dưỡng tài năng và tạo giá trị từ chính cầu thủ do mình đào tạo.
Sức mạnh thương hiệu của 5 giải đấu lớn châu Âu còn đến từ bản quyền truyền hình toàn cầu khổng lồ. Chỉ riêng Ngoại hạng Anh, doanh thu bản quyền truyền hình năm 2023 đã ước đạt khoảng 2 tỷ bảng (390 tỷ yên). Trái lại, doanh thu bản quyền quốc tế của Saudi Pro League chỉ ở mức vài triệu USD – một con số rất nhỏ, phản ánh nhu cầu thực tế chưa tương xứng với quy mô đầu tư. Thậm chí có nhiều trường hợp cầu thủ mất động lực vì phải chơi trong sân vận động vắng khán giả, rồi sớm tìm đường trở lại châu Âu dù nhận lương cao.
J-League và K-League Cần Làm Gì?
Đều là những giải đấu hàng đầu châu Á, nhưng trong bối cảnh cán cân sức hút đang dần ngả về phía các đội bóng Saudi Pro League, J-League hay K-League rõ ràng cần có những giải pháp để không bị tụt lại.
So với châu Âu và Trung Đông, J-League và K-League yếu thế hơn rất nhiều về tài chính, nhưng đây lại là những giải đấu có thế mạnh riêng.
Thế mạnh đầu tiên là khả năng đào tạo và xuất khẩu cầu thủ trẻ. Chỉ tính riêng mùa hè 2025, số cầu thủ Nhật sang châu Âu có thể lên tới con số hai chữ số. Tính đến tháng 6/2025, có tới 4 cầu thủ Nhật (Itakura, Ito, Kubo, Ogawa) được chọn vào Đội hình tiêu biểu AFC. Điều này cho thấy J-League có thể xây dựng mô hình phát triển – bán cầu thủ để gia tăng giá trị thương mại và củng cố thương hiệu.
Thế mạnh lớn nhất của K-League là đào tạo cầu thủ và khả năng xuất khẩu nhân tài ra thế giới. Trong những năm gần đây, Hàn Quốc đã liên tục sản sinh ra các ngôi sao như Son Heung-min (Tottenham), Kim Min-jae (Bayern Munich) hay Lee Kang-in (PSG). K-League trở thành bệ phóng để cầu thủ Hàn khẳng định tại châu Âu, qua đó vừa nâng tầm thương hiệu giải đấu, vừa đem lại nguồn thu từ phí chuyển nhượng.
Một điểm mạnh khác là mô hình quản lý dựa trên cộng đồng địa phương. Nhờ hệ thống “hometown”, J-League giữ được mối liên kết chặt với người hâm mộ. Mùa 2024, số khán giả trung bình tại J1 đạt khoảng 18.000 người/trận, biến sân vận động thành sự kiện văn hóa/xã hội địa phương. Tại K-League, những sân vận động như Ulsan Munsu, Jeonju World Cup hay Pohang Steelyard luôn có bầu không khí sôi động, giúp giải đấu giữ được sức hút riêng.
Ngoài ra, chiến lược chiêu mộ ngoại binh cũng giúp J-League tăng sức hút. Trường hợp Iniesta đến Vissel Kobe năm 2018 đã tạo hiệu ứng truyền thông cực lớn, nâng tầm giải đấu trên bản đồ thế giới. Tuy nhiên, nếu phụ thuộc quá nhiều vào ngoại binh, J-League có nguy cơ đi vào vết xe đổ như Trung Đông, nên cân bằng giữa ngoại binh chất lượng và cầu thủ nội vẫn là điều bắt buộc.
So với các giải đấu ở châu Âu và Trung Đông, K-League cũng chịu thiệt thòi lớn về tài chính, song lại có nền tảng phát triển ổn định dựa trên đào tạo trẻ và bản sắc chiến đấu của bóng đá Hàn Quốc.
Thế mạnh lớn nhất của K-League là đào tạo cầu thủ và khả năng xuất khẩu nhân tài ra thế giới. Trong những năm gần đây, Hàn Quốc đã liên tục sản sinh ra các ngôi sao như Son Heung-min (Tottenham), Kim Min-jae (Bayern Munich) hay Lee Kang-in (PSG). K-League trở thành bệ phóng để cầu thủ Hàn khẳng định tại châu Âu, qua đó vừa nâng tầm thương hiệu giải đấu, vừa đem lại nguồn thu từ phí chuyển nhượng.
Ngoài ra, các CLB K-League có hệ thống học viện trẻ bài bản, nhiều đội bóng sở hữu đội trẻ tham gia giải hạng dưới để tạo cơ hội thi đấu thực tế. Đây là nền tảng giúp bóng đá Hàn Quốc duy trì sự cạnh tranh ở cấp ĐTQG, khác với tình trạng phụ thuộc quá nhiều vào ngoại binh như ở Trung Đông.
Một điểm mạnh khác của K-League là sự chuyên nghiệp trong quản trị CLB và văn hóa CĐV đặc biệt cuồng nhiệt. Những sân vận động như Ulsan Munsu, Jeonju World Cup Stadium hay Pohang Steelyard luôn có bầu không khí sôi động, giúp giải đấu giữ được sức hút riêng. Sự gắn bó giữa CLB và cộng đồng địa phương cũng giúp các đội bóng có nền tảng tài chính ổn định từ doanh nghiệp tài trợ và lượng khán giả trung thành.
K-League cũng có thể học hỏi J-League trong việc chiêu mộ ngoại binh mang tính thương hiệu. Việc đưa về những ngôi sao châu Âu hay Nam Mỹ ở giai đoạn cuối sự nghiệp sẽ giúp giải đấu tăng giá trị truyền thông. Tuy nhiên, K-League cần duy trì sự cân bằng, không để ngoại binh “lấn át” cầu thủ nội, bởi chính sức chiến đấu và kỷ luật của cầu thủ Hàn mới là yếu tố cốt lõi làm nên bản sắc giải đấu.
Hướng đi bền vững của K-League là kết hợp mô hình xuất khẩu cầu thủ, đầu tư vào đào tạo trẻ, giữ mối liên kết chặt với cộng đồng, đồng thời chiêu mộ ngoại binh chất lượng để tăng sức hút. Nhờ đó, K-League có thể không cần chạy đua tài chính với Trung Đông nhưng vẫn duy trì vị thế hàng đầu châu Á và tiếp tục đóng góp nhiều tài năng cho bóng đá thế giới.
Con Đường Riêng Của J-League
Sức mạnh tài chính của Trung Đông chắc chắn còn tiếp tục duy trì, bởi đằng sau nó là chiến lược quốc gia và nguồn dầu mỏ khổng lồ. Tuy nhiên, biến động giá dầu, vấn đề phát triển cầu thủ trẻ, và áp lực chỉ trích quốc tế là những rủi ro dài hạn khó tránh khỏi.
Trong khi đó, châu Âu cần tận dụng FFP, đào tạo trẻ và sức mạnh thương hiệu toàn cầu, còn J-League cần phát huy con đường riêng với mô hình phát triển cầu thủ, bán sang châu Âu và kết nối cộng đồng. Đặc biệt, World Cup 2026 tại Bắc Mỹ sẽ là cơ hội lớn để J-League chứng minh giá trị, khi nhiều tuyển thủ Nhật Bản sẽ là sản phẩm trực tiếp của giải đấu này.
Điều này cũng gợi nhớ rằng J-League, khi ra đời năm 1993, từng bị châm biếm là “giải hưu trí” vì sự xuất hiện của các ngôi sao lớn tuổi như Zico, Lineker. Nhưng sau cú sốc bong bóng kinh tế và sự thoái lui của ngoại binh, giải đấu đã kiên nhẫn xây dựng thương hiệu dựa trên nội lực.
Ngược lại, Saudi Arabia, Qatar, UAE – dù giàu có – vẫn chưa có một đội tuyển nào giành vé trực tiếp tại vòng loại cuối cùng World Cup. Điều đó cho thấy đầu tư tiền bạc không đồng nghĩa với sức mạnh quốc gia, và tương lai của “cơn bão dầu mỏ” này vẫn còn nhiều dấu hỏi.
Liệu bóng đá Trung Đông sẽ trở thành thế lực lâu dài, hay chỉ là “hiện tượng nhất thời”? Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào cách họ duy trì chiến lược thương hiệu và phát triển bền vững cho giải đấu.